İTHALATTA “KAYIT BELGESİ “UYGULAMASI, İTHALATÇININ KANUNA AYKIRI KIYMET BEYANINA MECBUR BIRAKILMASI KİŞİ MAĞDURİYETİ VE KAMU ZARARI

• • KANUNA AYKIRI YAZILI TALİMAT

Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün 06.02.2025 tarihli ve 105961378 sayılı yazısında, gerek cari gerekse sonradan yapılan denetimlerde Kayıt Belgesinde yer alan kıymet ile beyannamede yer alan kıymet arasında fark olması halinde bu fark tutar üzerinden hesaplanan gümrük vergilerinin tahsili, ancak 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234. maddesi uyarınca bu vergilerin üç katı tutarında uygulanması gereken para cezasının uygulanmaması istenmiştir.

Bilindiği üzere, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234. maddesinin 1 numaralı fıkrasının (b) bendinde, kıymet üzerinden ithalat vergilerine tabi eşyanın beyan edilen kıymetinin Kanunun 23 ila 31. maddelerinde yer alan hükümler çerçevesinde belirlenen kıymete göre noksan bulunduğu takdirde bu noksanlığa ait ithalat vergilerinden başka üç katı para cezasının alınacağı hükme bağlanmıştır.

Bu hükümlere göre, ithalat vergilerine tabi eşyanın beyan edilen kıymetinin sözü edilen 23 ila 31. maddelerinde düzenlenen usul ve esaslara göre belirlenen kıymete göre noksan bulunduğu takdirde bu noksanlığa ait ithalat vergilerinden başka üç katı para cezasının da tahsil edilmesi şarttır.

Ancak sözü edilen yazı ile beyan edilen kıymetin Kayıt Belgesinde gösterilen kıymetten noksan bulunması halinde bu noksan tutar üzerinden hesaplanan vergilerden başka bu vergilerin üç katı tutarında para cezasının tahsil edilmemesi yönünde adı geçen Kanun hükümlerine aykırı olarak talimat verilmiştir.

Kanuna aykırı bu talimat, gümrük idaresinin hukuka göre değil keyfiyetle işlem tesis ettiğini düşündürmektedir.

• İTHALATTA KAYIT BELGESİ UYGULAMASINDA GÜMRÜK İDARESİNİN GÖREVLERİ VE BU GÖREVLERİN GEREĞİNE AYKIRI HAREKETLER

• • GÜMRÜK İDARESİNİN GÖREVLERİ

İdarenin görevleri toplumun ortak ihtiyaçlarını karşılamak ve kamu yararını sağlamak amacıyla Devletin yürüttüğü sürekli ve düzenli faaliyetlerin bütünüdür. İdare bu faaliyetlerini yerine getirirken kanuna ve hukuka uygun işlem yapmak zorundadır.

10 Temmuz 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 447. maddesinde Ticaret Bakanlığının hizmet birimleri arasında sayılan Gümrükler Genel Müdürlüğü;

• Gümrük mevzuatı ve anlaşmalarına uygun olarak uygulamaların gerçekleşmesini,
• Gümrük kıymetini taraf olunan anlaşmalara ve uluslararası uygulamalara uygun olarak düzenlemek ve uygulamasını,

sağlamakla görevlendirilmiştir.

Bilindiği üzere, 27.8.1993 tarihli ve 21681 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT)’nin VII Maddesinin Uygulanmasına Dair Anlaşmanın 7. Maddesinin ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 26. maddesinin 2 numaralı fıkrasının (g) bendinde KEYFİ VEYA FİKTİF KIYMETLERİN gümrük kıymetinin belirlenmesinde esas alınmayacağı hükme bağlanmıştır.

Bu nedenle gümrük idaresi, adı geçen anlaşma ve kanun ile gümrük kıymetinin belirlenmesinde KEYFİ VEYA FİKTİF KIYMETLERİ esas almamak, başka bir ifadeyle yalan, uydurma veya yasaya uymayan tutarlar üzerinden gümrük vergilerini tahsil etmemekle görevli bulunmaktadır. 

• • GÖREVLERİN GEREKLERİNE AYKIRI HAREKETLER:

Yukarıda yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere Gümrük çalışanı kamu görevlisi ithalatta Kayıt Belgesi uygulamasına tabi tutulan bir ithal eşyanın birim gümrük kıymetinin/satış bedelinin Kayıt Belgesinde gösterilen birim gümrük kıymetinin altında olması halinde, bu eşyanın ithal edilebilmesi için ithalatçıdan eşyanın gümrük kıymetinin adı geçen belgede gösterilen gümrük kıymeti ile aynı olması için  “Yurt Dışı Gider” adı altında fiktif veya keyfi bir tutar beyan etmesini istemek ve bu tutar üzerinden kanunen ödenmemesi gereken vergilerini tahsil etmek suretiyle GÖREVİNİN GEREKLERİNE AYKIRI HAREKET ETMEKTEDİR.

• KİŞİLERİN MAĞDURİYETİ VE KAMU ZARARI:
  • KİŞİLERİN MAĞDURİYETİ

Buraya kadar yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, gümrük beyannamesi muhteviyatı eşyanın gümrük kıymeti, Kayıt Belgesinde gösterilen gümrük kıymetinden düşük olması nedeniyle eşyanın gümrük kıymetinin bu tebliğde belirtilen gümrük kıymeti seviyesine çıkarılması için  “Yurt Dışı Gider” adı altında fiktif veya keyfi bir tutar üzerinden tahsil edilen gümrük vergileri kanunen tahsil edilmemesi gereken vergileridir.

Bu sebeple kanunen tahsil edilmemesi gereken gümrük vergilerinin tahsil edilmesi de kişileri mağdur etmektedir.

Ayrıca,

• Sözü edilen fiktif veya keyfi bir tutar üzerinden kanunen ödenmemesi gereken gümrük vergilerinin tahsili, eşyanın maliyetini artırdığından iç fiyatları yükseltmekte ve maliyet enflasyonuna sebebiyet verdiğinden tüketicilerin cebinden daha fazla para çıkması,
• 11.2023 tarihli ve 32379 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki karara göre, sözü edilen fiktif veya keyfi tutarların beyanı ile Katma Değer Vergisi matrahında ortaya çıkan artış tutarı ve bu artış tutarına ilişkin her türlü vergi resim harç ve paylar dolayısıyla ödenen Katma Değer Vergisinin indirim konusu yapılamaması,

nedeniyle de kişiler mağdur olmaktadır.

• • KAMU ZARARI

Serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın gümrük kıymetinin, Kayıt Belgesinde gösterilen gümrük kıymetinden düşük olması nedeniyle eşyanın gümrük kıymetinin sözü edilen belgede belirtilen gümrük kıymeti seviyesine çıkarılması için  “Yurt Dışı Gider” adı altında fiktif veya keyfi bir tutarın ihtirazi kayıtla beyanda bulunulması ve gümrük vergilerinin iadesi talebiyle dava açılması halinde idari yargı organları tarafından;

• Fiktif veya keyfi tutar üzerinden ödenen vergilerin faizi ile birlikte geri verilmesine,
• Yargılama giderlerinin (başvurma, karar ve ilam harçları, posta giderleri, vekâletname giderleri, bilirkişi ücretleri vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti ve yargılama sırasında yapılan diğer giderler gibi) gümrük idaresi tarafından ödenmesine,

karar verilmektedir.   

Bu nedenle yargı kararları uyarınca ödenen;

• Faiz,
• Yargılama,

giderleri tutarı kadar kamu kaynağında azalma, başka bir anlatımla kamu zararı oluşmaktadır.

SONUÇ:

İdare bu faaliyetlerini yerine getirirken kanuna ve hukuka uygun işlem yapmak zorundadır.

İdari işlemlerin hukuki geçerliliği, kanun ve hukuk kurallarına uygun olarak yapılmasına bağlıdır.

Bu nedenle gümrük idaresi tarafından serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın gümrük kıymetinin, Kayıt Belgesinde gösterilen gümrük kıymetinden düşük olması nedeniyle eşyanın gümrük kıymetinin sözü edilen belgede belirtilen gümrük kıymeti seviyesine çıkarılması için  “Yurt Dışı Gider” adı altında beyan edilen fiktif veya keyfi ilave bir tutar üzerinden gümrük vergilerini tahsil etmek suretiyle 4558 sayılı Gümrük Kanunu’nun 26. maddesinin 2 numaralı fıkrasının (g) bendi ile konulan kurallara uygun olmayan işlem yapılmamalıdır.

Ancak gümrük idaresi Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 19.02.2020 tarihli ve Esas No: 2020/1-Karar No: 2020/01 sayılı kararında belirtildiği gibi, “Yurt Dışı Gider” adı altında beyan edilen fiktif veya keyfi ilave bir tutar üzerinden gümrük vergileri tahsil etmek suretiyle 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 26. maddesinin 2 numaralı fıkrasının (g) bendi ile konulan kurallara uygun olmayan işlem yapmaktadır.

Sözü edilen Kanun hükümlerine aykırı olarak keyfi işlem yapılması kişilerin mağduriyetine sebebiyet vermektedir.

Ayrıca, yalan veya uydurma veya yasaya uymayan kıymet tutarı üzerinden kanuna aykırı olarak tahsil edilen vergilerin geri verilmesi talebiyle açılan davalar üzerine yargı kararları uyarınca ödenen;

• Faiz,
• Yargılama,

giderleri tutarı kadar kamu kaynağında azalmaya başka bir anlatımla kamu zararına neden olunmaktadır

Bu nedenle,

• Kişilerin mağduriyetine,
• Kamu zararına,

neden olunmaması için serbest dolaşıma giriş beyannamesinde yer alan gümrük kıymeti/satış bedeli tutarı ile Kayıt Belgesinde yar alan gümrük kıymeti tutarının aynı olması gerektiği konusunda verilen talimatlar iptal edilmelidir.

Başka bir ifade ile, beyannamede gösterilen gümrük kıymetinin  “KAYIT BELGESİ”nde gösterilen gümrük kıymetinden düşük olması nedeniyle eşyanın gümrük kıymetinin sözü edilen belgede belirtilen gümrük kıymeti seviyesine çıkarılması için  “Yurt Dışı Gider” adı altında beyan edilen fiktif veya keyfi ilave bir tutar üzerinden gümrük vergileri tahsil edilmemeli ve tahsil edilenler de ithalatçılar yargı yoluna gitmeden re’sen yapılacak bir düzeltme ile geri verilmelidir.

Aksi halde görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle fiktif (yalan, uydurma) veya keyfi (yasaya uymayan) ilave bir tutar üzerinden gümrük vergilerini tahsil etmek suretiyle kişilerin mağduriyetine ve kamunun zararına sebebiyet veren gümrük çalışanı kamu görevlileri yasaların öngördüğü yaptırımlarla karşı karşıya kalabilirler.

KAYNAKÇA

• 4458 sayılı Gümrük Kanunu
• 12.2020 tarih ve 31345 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2020/9)
• Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 19.02.2020 tarihli ve Esas No: 2020/1-Karar No: 2020/01 sayılı kararı
• Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 24.01.2023 tarihli ve Esas No: 2023/6- Karar No: 2024/01 sayılı kararı
• 3.3023 tarihli ve 32147 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 25.01.2023 tarihli ve Esas No:2022/136-Karar No: 2023/16 sayılı kararı,
• Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan 2020/1 sayılı İthalat Genelgesi