İTHALATTA GÖZETİM UYGULAMASINDA GÜMRÜK İDARESİNE VERİLEN GÖREVLER, BU GÖREVİN GEREĞİNE AYKIRI İŞLEMLER, KİŞİLERİN MAĞDURİYETİ VE KAMU ZARARI 

• GÜMRÜK KIYMETİNİN BELİRLENMESİNDE KEYFİ VEYA FİKTİF KIYMETLER

Bilindiği üzere, Gümrük Kanunu’nun 24 ve 25. maddeleri ile GATT’ın VII. Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşma’nın 17. maddesinde yer alan hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden, ithal edilen eşyanın gümrük kıymetinin belirlenmesinde, öncelikle, satış bedelinin esas alınması, satış bedelinin esas alınması için gerekli koşulların mevcut olmadığının tespit edilmesi halinde de sırasıyla diğer yöntemlere başvurulması gerektiği düzenlenmiştir.

Ayrıca, aynı Kanun’un 26. maddesinin 2 numaralı fıkrasının (g) bendinde de, gümrük kıymetinin belirlenmesinde KEYFİ VE FİKTİF KIYMETLERİN esas alınmayacağı hükme bağlanmıştır.

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan 2020/1 sayılı İthalat Genelgesi’nde de, ithalat bedellerinin (ithal eşyanın fiilen ödenen veya ödenecek fiyatı ile bu fiyata varsa ilave olarak yapılacak ödemelerin) bankacılık teamüllerine göre bankalar aracılığıyla veya Türk Lirası (TL) ile ödeneceği, ithalat bedellerinin;

• Banka kaynaklarından,
• İthalatçıya ait Döviz Tevdiat Hesabı (DTH)’ndan,
• Kredi kartından,
• İhracat bedelinden,

karşılanmak suretiyle ödenebileceği ve bankaların aracılık edilen ithalat ödemeleri kapsamında firmalarca talep edilmesi halinde bu ödemelere ilişkin bilgileri içeren bir yazı veya Ticaret Bakanlığınca yapılan ID’ın bankalarca firmalara verileceği belirtilmektedir.

Bu nedenle, “YURT DIŞI DİĞER GİDER” adı altında bir keyfi veya fiktif bir tutarın gümrük kıymeti olarak beyan edilmemesi gerekmektedir.

Yurt Dışı Diğer Gider adı altında bir tutar beyan edilecekse de bu tutarın banka kaynaklarından, döviz tevdiat hesaplarından, kredi kartından ve ihracat bedelinden karşılanmak suretiyle ödendiğinin ilgili bankadan alınacak bir yazı ile ispat belgelendirilmesi şarttır.

Bu nedenle, YURT DIŞI DİĞER GİDER adı altında KEYFİ VEYA FİKTİF olarak beyan edilen kıymet üzerinden gümrük vergileri tahsil edilmesi 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 26. maddesinin 2 numaralı fıkrasının (g) bendinde yapılan düzenlemeye aykırıdır.

Nitekim Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 19.02.2020 tarihli ev Esas No: 2020/1-Karar No: 2020/01 sayılı kararıyla ithalatta gözetim uygulanmasına ilişkin tebliğlerde belirtilen birim kıymetin Gümrük Kanunu hükümlerine göre gerçek satış bedeli olmadığından bu tebliğlerde gösterilen gümrük kıymeti seviyesine çıkmasını sağlamak amacıyla beyan edilen fiktif veya keyfi ilave bir tutar üzerinden tahsil edilen gümrük vergilerinin “kanunen ödenmemesi gereken vergiler” olduğuna hükmedilmiştir.

Bu hükümlere göre, keyfi veya fiktif kıymetlerin gümrük kıymetine ilave edilmemesi gerekmektedir.

Bu nedenle, Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerine dağıtımlı 26.6.2025 tarihli ve 110752999 sayılı yazısına konu “İthalat Genel Müdürlüğünün 26.6.2025 tarihli ve 110728764 sayılı yazısında;
 “… ilgili gözetim tebliğinde gösterilen birim gümrük kıymetinin altındaki eşyanın ithalatında gözetim belgesinin aranacağı eşyanın söz konusu birim gümrük kıymetin üzerinde ithal edilmek istenilmesi konusunda ise gözetim belgesinin aranmayacağı anlaşılmaktadır.” cümlesinde geçen gümrük kıymetinin;

• Banka kaynaklarından,
• İthalatçıya ait Döviz Tevdiat Hesabı (DTH)’ndan,
• Kredi kartından,
• İhracat bedelinden,

karşılanmak suretiyle ödenen eşya bedeli anlaşılmalıdır.

Başka bir ifadeyle, keyfi veya fiktif kıymet olarak anlaşılmamalıdır.

• İTHALATTA GÖZETİM BELGESİ UYGULAMASINDA GÜMRÜK İDARESİNİN GÖREVLERİ VE BU GÖREVLERİN GEREĞİNE AYKIRI HAREKETLER

• • GÜMRÜK İDARESİNİN GÖREVLERİ

Bilindiği üzere, 29.5.2004 tarih ve 25476 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Karar’da ve 08.6.2004 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliği’nde ve ithalatta gözetim uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleyen tebliğlerde Gümrük İdaresinin görevleri düzenlenmiştir.

Bu düzenlemelere göre gümrük idaresi, ithalatta gözetim uygulanmasına tabi tutulan bir ithal eşyasının birim gümrük kıymetinin/satış bedelinin İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ’de gösterilen birim gümrük kıymetinin altında olması halinde İthalat Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen Gözetim Belgesinin varlığını usulüne uygun şekilde tespit etmeden eşyanın ithaline İZİN VERMEMEKLE GÖREVLİDİR.

Örneğin, gümrük idaresi personeli 2026/7 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ’in konusunu oluşturan 8212.20.00.10.00 numaralı G.T.İ.P.’nun kapsadığı “TRAŞ BIÇAKLARI” isimli eşyaya ilişkin birim kıymetinin bu Tebliğde gösterilen 20,- ABD Doları birim kıymetin altında 11,- ABD Doları olması halinde eşyaya ilişkin elektronik ortamda İthalat Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen Gözetim Belgesine dair sistem tarafından verilen 23 haneli gözetim belge numarası ve belge tarihinin de serbest dolaşıma giriş beyannamesinin 44 nolu kutusunda beyan edilip edilmediğini kontrol edecek bu kontrol sonucunda beyan edilmediğini tespit etmesi halinde eşyanın ithaline İZİN VERMEYECEKTİR.

Ayrıca, sözü edilen eşyanın 11,- ABD Doları olan gümrük kıymetinin (Satış bedelinin) anılan Tebliğde gösterilen 20,- ABD Doları seviyesine çıkmasını sağlamak amacıyla 9,- ABD Doları tutarında fiktif (yalan, uydurma) veya keyfi (yasaya uymayan) bir tutarın beyan edilmesi halinde bu tutar (9.- ABD Doları) üzerinden gümrük vergisi ödenmiş olsa bile Gözetim Belgesi ibraz edilmeden eşyanın ithaline MÜSAADE EDİLMEYECEKTİR.

• • GÖREVLERİN GEREKLERİNE AYKIRI HAREKETLER:

Yukarıda yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere Gümrük idaresi personeli;

• İthalatta gözetim uygulanmasına tabi tutulan bir ithal eşyasının birim gümrük kıymetinin/satış bedelinin İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ’de gösterilen birim gümrük kıymetinin altında olması veya
• Eşyanın gümrük kıymetinin/satış bedelinin Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ’de gösterilen gümrük kıymeti seviyesine çıkmasını sağlamak amacıyla beyan edilen fiktif veya keyfi bir tutar üzerinden gümrük vergilerinin ödenmesi,

halinde eşyaya ilişkin elektronik ortamda İthalat Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen Gözetim Belgesinin varlığını aramadan bu eşyanın ithaline izin verirse GÖREVİNİN GEREKLERİNE AYKIRI HAREKET ETMİŞ OLACAKTIR.

• KİŞİLERİN MAĞDURİYETİ VE KAMU ZARARI:
  •  KİŞİLERİN MAĞDURİYETİ

Bilindiği üzere, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 24. maddesinde ithal eşyasının kıymetinin eşyanın satış bedeli olduğu düzenlenmiştir.

Aynı Kanun’un 26. maddesinin 2 numaralı fıkrasının (g) bendinde de, KEYFİ VEYA FİKTİF KIYMETLERİN gümrük kıymetinin belirlenmesinde esas alınmayacağı düzenlenmiştir.

Bu nedenle, gümrük beyannamesi muhteviyatı eşyanın gümrük kıymeti, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ’de gösterilen gümrük kıymetinden düşük olması nedeniyle eşyanın gümrük kıymetinin bu Tebliğde belirtilen gümrük kıymeti seviyesine çıkarılması için  “Yurt Dışı Gider” adı altında fiktif veya keyfi bir tutar üzerinden ödenen gümrük vergileri kanunen ödenmemesi gereken vergilerdir.

Nitekim Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 19.02.2020 tarihli ve Esas No: 2020/1-Karar No: 2020/01 sayılı kararıyla da İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde belirtilen birim gümrük kıymetin eşyanın 4458 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli olmadığına, bu nedenle eşyanın gümrük kıymetinin bu Tebliğlerde belirtilen gümrük kıymeti seviyesine çıkarılması için Yurt Dışı Gider adı altında beyan edilen fiktif bir tutar üzerinden hesaplanan gümrük vergilerinin kanunen ödenmemesi gereken vergiler olduğu yönünde hüküm verilmiştir.

Bu sebeple ithal eşyanın gümrük kıymetinin, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ’de gösterilen gümrük kıymeti seviyesine çıkarılması için Yurt Dışı Gider adı altında beyan edilen fiktif veya keyfi bir tutar üzerinden kanunen ödenmemesi gereken gümrük vergilerinin tahsil edilmesi kişileri mağdur etmektedir.

Diğer taraftan, sözü edilen fiktif veya keyfi bir tutar üzerinden kanunen ödenmemesi gereken gümrük vergilerinin tahsili, eşyanın maliyetini artırdığından iç fiyatları yükseltmekte ve maliyet enflasyonuna sebebiyet verdiğinden ve tüketicilerin cebinden daha fazla para çıkmasına neden olduğundan kişilerin mağduriyetine/zararına neden olmaktadır.

• • KAMU ZARARI

Serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın gümrük kıymetinin, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ’de gösterilen gümrük kıymetinden düşük olması nedeniyle eşyanın gümrük kıymetinin sözü edilen Tebliğde belirtilen gümrük kıymeti seviyesine çıkarılması için  Yurt Dışı Gider adı altında fiktif veya keyfi bir tutarın ihtirazı kayıtla beyanda bulunulması ve gümrük vergilerinin iadesi talebiyle dava açılması halinde idari yargı organları (Vergi Mahkemesi, Bölge İdare Mahkemesi ve Danıştay) tarafından Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 24.01.2024 tarihli ve Esas No: 2023/6- Karar No: 2024/01 sayılı kararı da göz önünde bulundurulmak suretiyle fiktif veya keyfi tutar üzerinden ödenen vergilerin faizi ile birlikte geri verilmesine ve yargılama giderlerinin (başvurma, karar ve ilam harçları, posta giderleri, vekâletname giderleri, bilirkişi ücretleri, vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti ve yargılama sırasında yapılan diğer giderler gibi) gümrük idaresi tarafından ödenmesine karar verilmektedir.

Bu nedenle gümrük idaresi personelinin yukarıda belirtilen görevlere aykırı hareket etmesi, başka bir ifade ile yalan veya uydurma veya yasaya uymayan kıymet tutarı üzerinden gümrük vergilerini tahsil etmesi nedeniyle yargı kararlar uyarınca ödenen;

• Faiz,
• Yargılama giderleri,

tutarı kadar kamu kaynağında azalmaya başka bir anlatımla kamu zararına neden olmaktadır.

SONUÇ:

İdari işlemlerin hukuki geçerliliği, bu ilke gereği hukuk kurallarına uygun olarak yapılmasına bağlıdır. İşte idari işlemin geçerlilik koşulları olan unsurlar hukuk kurallarına uygun olmalıdır. Hukukilik ilkesine göre uyulması gereken hukuk kuralları ise normlar hiyerarşisine göre belirlenir. İlkeye göre idare faaliyetlerinde üst hukuk normuna uyacaktır.

İdari işlem üst norma uygun olduğu müddetçe hukuka uygun ve geçerli olacaktır.

İthalatta Gözetim Uygulanmasına ilişkin usul ve esaslara belirleyen İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğler’de “ithal eşyasının birim gümrük kıymetinin/satış bedelinin İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ’de gösterilen birim gümrük kıymetinin altında olması halinde sözü edilen eşyanın İthalat Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen “Gözetim Belgesi” ile ithal edileceği ve gümrük beyannamesinin tescilinde ilgili gümrük idaresince Gözetim Belgesinin aranacağı düzenlenmiştir.

4558 sayılı Gümrük Kanunu’nun 26. maddesinin 2 numaralı fıkrasının (g) bendinde, gümrük kıymetinin belirlenmesinde KEYFİ VEYA FİKTİF KIYMETLERİN esas alınmayacağı hükme bağlanmıştır.

Nitekim Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 19.02.2020 tarih ev Esas No: 2020/1-Karar No: 2020/01 sayılı kararıyla ithalatta gözetim uygulanmasına ilişkin Tebliğlerde belirtilen birim kıymetin Gümrük Kanunu hükümlerine göre gerçek satış bedeli olmadığından bu Tebliğlerde gösterilen gümrük kıymeti seviyesine çıkmasını sağlamak amacıyla beyan edilen fiktif veya keyfi ilave bir tutar üzerinden tahsil edilen gümrük vergilerinin kanunen ödenmemesi gereken vergiler olduğuna hükmedilmiştir.

Bu nedenle,

• Kişilerin mağduriyetine,
• Kamu zararına,

neden olunmaması ve gerekli korunma önlemlerinin alınabilmesi için ithal eşyası gümrük kıymetinin, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ’de gösterilen gümrük kıymetinden düşük olması halinde eşyanın gümrük kıymetini sözü edilen tebliğde belirtilen gümrük kıymeti seviyesine çıkarmak için beyan sahibi tarafından ihtirazı kayıtla veya değil “Yurt Dışı Gider” adı altında fiktif veya keyfi bir tutar beyan edilmesi ve bu tutar üzerinden hesaplanan gümrük vergilerinin ödenmesi halinde İthalat Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen Gözetim Belgesinin varlığını tespit etmeden bu eşyanın ithaline hiçbir şekilde izin vermemelidir.

Aksi halde görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle kişilerin mağduriyetine ve kamunun zararına sebebiyet veren gümrük çalışanı -kamu görevlileri- yasaların öngördüğü yaptırımlarla karşı karşıya kalabilirler.

Nail İNAL

– – – – – – – – –

KAYNAKÇA

• 4458 sayılı Gümrük Kanunu
• 5.2004 tarih ve 25476 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Karar
• 6.2004 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliği
• İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğler
• Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 19.02.2020 tarihli ev Esas No: 2020/1-Karar No: 2020/01 sayılı kararı
• Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 24.01.2023 tarihli ve Esas No: 2023/6- Karar No: 2024/01 sayılı kararı
• Anayasa Mahkemesinin 29.3.3023 tarihli ve 32147 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 25.01.2023 tarihli ve Esas No:2022/136-Karar No: 2023/16 sayılı kararı
• Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan 2020/1 sayılı İthalat Genelge